.webp)
Năm 2010, "Bữa ăn ẩm thực của người Pháp" (Repas Gastronomique des Français) đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Đối với người Pháp, bữa ăn chưa bao giờ chỉ là khoảng thời gian để nạp năng lượng sinh học. Đó là một nghi thức xã hội thiêng liêng, một sân khấu thu nhỏ nơi sự kết nối con người, nghệ thuật giao tiếp và khiếu thẩm mỹ được tôn vinh.
Sự khắt khe trong cách bày trí hay thứ tự phục vụ trong bữa ăn của người Pháp không nhằm mục đích làm khó khách mời, mà để đảm bảo mọi giác quan của người thưởng thức đều được đánh thức một cách trọn vẹn nhất. Đây không chỉ là sự thể hiện văn minh ẩm thực mà còn là cách người Pháp thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau.
Một trong những khái niệm quen thuộc trong văn hóa Pháp chính là khái niệm “Savoir-vivre” – tạm dịch là "nghệ thuật sống". Đây chính là yếu tố quan trọng tạo nên nét tinh tế trong văn hóa ẩm thực Pháp. Điều này được thể hiện rõ ràng hơn trong nghệ thuật bàn ăn theo văn hóa Pháp.
Savoir-vivre thể hiện qua việc biết cách cư xử đúng mực tại bàn ăn, biết thưởng thức món ăn một cách từ tốn và giao tiếp nhẹ nhàng, duyên dáng với mọi người xung quanh. Cụ thể, bữa ăn theo kiểu Pháp thường có cấu trúc rõ ràng và nhịp điệu hợp lý, giúp người tham gia cảm thấy thoải mái và thư giãn. Điều này cũng là nền tảng để giải thích lý do vì sao người Pháp rất ít khi ăn vội vàng, và luôn ưu tiên thời gian chất lượng bên bàn ăn cùng gia đình, bạn bè hay đồng nghiệp.
Xem thêm: Nước Pháp nổi tiếng về cái gì?
So với các chuẩn mực châu Âu, việc thao tác trong bàn ăn khá được quan tâm trong cuộc sống hằng ngày tại Pháp. Đặc biệt, trong bữa ăn của người Pháp, kể cả ăn ngoài cũng cần lưu ý những quy tắc tối thiểu trên bàn ăn.
Theo nguyên tắc bàn ăn trong văn hóa Pháp, ngay khi ngồi vào bàn, bạn nên mở khăn ăn (serviette) và đặt nhẹ lên đùi. Điều này thể hiện sự lịch thiệp và cho thấy bạn đã sẵn sàng nhập tiệc.
Khăn ăn nên được mở nhẹ nhàng và đặt gọn gàng trên đùi, không phẩy mạnh, giũ khăn trên bàn hay nhét khăn vào cổ áo (trừ trẻ em). Trong suốt bữa ăn, khăn được dùng để lau miệng nhẹ nhàng (tránh lau mạnh hoặc quá thường xuyên).
Nếu bạn cần đứng lên giữa bữa (như đi vệ sinh), hãy đặt khăn lên mặt ghế của bạn. Chỉ khi bữa ăn kết thúc hoàn toàn, bạn mới được đặt khăn (không cần gấp nếp) lên mặt bàn, phía bên phải đĩa ăn. Tuyệt đối không dùng khăn ăn để lau dao, nĩa hay mặt bàn.
Thay vì cắn trực tiếp cả ổ baguette, người Pháp thường dùng tay xé nhỏ bánh mì thành từng miếng vừa miệng để ăn, đặc biệt trong các bữa tiệc sang trọng. Điều này cho thấy sự tinh tế, đúng mực và là quy tắc tối thiểu trong nghi thức bàn ăn. Hành động cầm cả khúc bánh đưa lên miệng cắn chỉ dành cho việc ăn bánh mì kẹp (sandwich) vội vã trên đường phố.
Trong nguyên tắc bàn ăn theo văn hóa Pháp, đĩa bánh mì nhỏ luôn được đặt ở phía trên, bên tay trái của đĩa chính. Đừng ăn nhầm bánh mì của người ngồi bên phải mình! Nếu không có đĩa riêng, bạn hoàn toàn có thể đặt bánh mì trực tiếp lên mặt bàn (trên khăn trải bàn) ngay cạnh đĩa của mình, nhưng tuyệt đối không đặt trực tiếp vào đĩa ăn chính, trừ khi bạn đang dùng nó để ăn kèm món chính.
Việc dùng dao để cắt nhỏ các lá xà lách hoặc cắt ngắn sợi mì Ý là một hành động rất phổ biến ở Bắc Mỹ, nhưng trong văn hóa Pháp, đây lại là điểm trừ lớn khiến bạn mất đi nét tinh tế trên bàn tiệc.
Một trong những nguyên tắc bàn ăn quan trọng theo văn hóa Pháp là không được uống rượu hay đồ uống trước khi chủ nhà nâng ly và phát biểu lời chúc. Đây là dấu hiệu của sự tôn trọng và hòa nhập với bữa tiệc.
Tuy nhiên, quy tắc sống còn mà nhiều người Việt mới sang Pháp hay mắc phải nằm ở lúc cụng ly. Khi cụng ly, bạn bắt buộc phải nhìn thẳng vào mắt người đối diện và nói “Santé” (Chúc sức khỏe). Theo quan niệm dân gian Pháp, nếu mắt bạn nhìn đi chỗ khác khi cụng, bạn sẽ phải chịu “7 năm xui xẻo trong chuyện tình ái”. Đồng thời, tuyệt đối không vươn tay vắt chéo qua tay người khác (croiser) để cụng ly.
Nếu ai đó trên bàn ăn nhờ bạn đưa muối hoặc tiêu, bạn nên đưa cả hai lọ cùng lúc. Đây là một quy ước bất thành văn trong văn hóa bàn ăn Pháp, Vì theo nguyên tắc bàn ăn theo văn hóa Pháp, muối và tiêu được xem là một cặp gia vị thường dùng chung với nhau. Nếu bạn chỉ đưa muối, người kia sẽ phải hỏi lại lọ tiêu, và ngược lại. Điều này được xem là không thuận tiện và thiếu chu đáo. Việc đưa cả hai cho thấy bạn am hiểu phép tắc trên bàn ăn và quan tâm đến người đối diện, nhằm tránh sự thiên lệch và thể hiện sự chu đáo.
Đọc thêm: Ẩm thực Pháp và thói quen ăn uống của người Pháp
Thay vì dùng dao nĩa để vét nước sốt còn lại trong đĩa ăn, người Pháp thường dùng một mẩu bánh mì nhỏ để lau sạch phần sốt (gọi là hành động saucer). Điều này hỗ trợ bạn thưởng thức trọn vẹn món ăn, thể hiện bạn đã thực sự tận hưởng món ăn của người nấu, đồng thời giúp phục vụ hoặc chủ nhà dễ dàng dọn dẹp bát đĩa.
Đây là một hành động được xem là tinh tế nếu làm nhẹ nhàng, đúng lúc và hợp bối cảnh. Nếu ở nhà hoặc quán ăn gia đình quen thuộc, bạn có thể cầm mẩu bánh mì bằng tay để quệt sốt. Nhưng trong một nhà hàng fine-dining hay tiệc gặp mặt quan trọng, dùng tay trần sẽ bị coi là thiếu thanh lịch. Lúc này, hãy dùng nĩa cắm vào mẩu bánh mì và nhẹ nhàng lau đĩa.
Ở Bắc Mỹ hay ngay tại Việt Nam, việc bạn ăn cạn đĩa và hào hứng xin thêm phần thứ hai thường được xem là lời khen ngợi chân thành và thực tế nhất dành cho tài nghệ của người nấu. Tuy nhiên, nếu bạn áp dụng tư duy này vào một bữa tối kiểu Pháp, kết quả có thể đi ngược lại hoàn toàn mong đợi của bạn.
Góc nhìn thực tế: Trong văn hóa Pháp, việc chủ động đòi thêm thức ăn rất dễ bị đánh giá là "gourmand" (hơi phàm ăn, tham ăn hoặc thiếu sự kiềm chế). Phép lịch sự chuẩn mực nhất là bạn hãy từ tốn thưởng thức trọn vẹn khẩu phần được phục vụ trên đĩa của mình. Để khen ngợi gia chủ hoặc đầu bếp, thay vì xin thêm thức ăn, bạn chỉ cần mỉm cười tinh tế và buông một câu: "C'était délicieux !" (Món ăn thực sự tuyệt hảo!).
Bí quyết sống còn: Hơn nữa, một bữa tiệc của người Pháp luôn được thiết kế với chuỗi rất nhiều món nối tiếp nhau. Gia chủ đã tính toán lượng thực phẩm dư sức để bạn no bụng tới tận cuối buổi, nên việc "ăn dồn" và xin thêm ở lưng chừng bữa tiệc là điều không được mong đợi trên một bàn tiệc chuẩn "savoir-vivre".
Ở Pháp, rượu vang là người bạn đồng hành hoàn hảo của ẩm thực. Nó làm nổi bật các món ăn và đánh thức vị giác. Rượu vang cần không gian tĩnh không trong ly để “thở” (aeration) và bung tỏa hương thơm. Nguyên tắc chuẩn xác là: chỉ rót đến phần phình to nhất của bầu ly. Tức là khoảng 1/3 ly đối với vang đỏ và tối đa 1/2 ly đối với vang trắng. Rót đầy ắp không chỉ làm chết hương vị mà còn bị đánh giá là kém hiểu biết về nghệ thuật thưởng rượu.
Bên cạnh đó, khoảng cách giữa miệng ly và miệng chai khi rót rượu cũng là một trong những điều cần lưu ý trong nguyên tắc bữa ăn kiểu Pháp. Ly rượu nên được rót cách miệng ly khoảng 5mm để tránh tràn và giữ được hương vị, đồng thời thuận tiện cho việc thưởng thức.
Một quy tắc nguyên tắc bàn ăn theo văn hóa Pháp phổ biến là luôn mang theo một món quà nhỏ, có thể là hoa, rượu vang hoặc bánh ngọt khi được mời đến nhà dùng bữa. Đây là cách bày tỏ sự biết ơn và tôn trọng chủ nhà.
Nếu tặng hoa, hãy chừa hoa cúc (chrysanthème) ra vì chúng chỉ dùng để viếng mộ ở Pháp, và hoa cẩm chướng (œillet) mang ý nghĩa xui xẻo. Nếu tặng rượu vang, đừng phật ý nếu chủ nhà cất nó đi thay vì mở ra uống ngay. Bữa tối kiểu Pháp thường được chủ nhà tính toán kỹ lưỡng loại rượu nào (pairing) đi với món ăn nào từ trước, chai rượu của bạn sẽ được họ trân trọng thưởng thức vào một dịp phù hợp khác.
Một bữa tối kiểu Pháp truyền thống khi mời khách không chỉ có khai vị (entrée), món chính (plat) và tráng miệng (dessert).
Dòng chảy thực tế của một bữa tiệc tại Pháp thường bắt đầu bằng apéritif (uống cocktail/rượu nhẹ và ăn snack ở phòng khách để mở đầu câu chuyện). Sau món chính, luôn có tiết mục thưởng thức phô mai (plateau de fromages) trước khi ăn tráng miệng. Cuối cùng, bữa ăn khép lại bằng một tách café espresso (thường là cà phê đen, không sữa) và rượu tiêu thực (digestif).
Về cách bài trí bàn ăn, ít ai biết rằng, nghệ thuật sắp xếp bàn tiệc của Pháp truyền thống bắt đầu nhen nhóm từ thế kỷ 15, tuy nhiên, phải đợi đến giữa thế kỷ 17, dưới triều đại rực rỡ của Vua Louis XIV, nghệ thuật bài trí đĩa, dao, muỗng, nĩa mới thực sự thăng hoa lên một tầm cao mới. Vua Louis XIV đã đưa những buổi đại tiệc lộng lẫy vào trung tâm của các hoạt động ngoại giao. Kể từ thời khắc lịch sử đó, bữa ăn không còn đơn thuần là nhu cầu cơ bản mà đã chính thức trở thành linh hồn trong nghệ thuật Savoir-vivre của người Pháp.
Tiếp nối di sản vĩ đại này, Hoàng đế Napoléon Bonaparte sau đó đã làm cho các quy tắc bài trí trở nên xa xỉ và tinh tế hơn bao giờ hết bằng việc phổ biến rộng rãi các bộ dụng cụ bàn ăn làm từ bạc nguyên chất chạm trổ kỳ công.
Chịu ảnh hưởng sâu sắc từ di sản hoàng gia, quy tắc sắp xếp trên bàn tiệc ngày nay vẫn tuân thủ sự cân xứng tuyệt đối:
Đọc thêm: Món tráng miệng nổi tiếng của Pháp
Bài viết đã cung cấp cho các bạn 10 nguyên tắc bàn ăn cơ bản nhất mà các bạn du học sinh tại Pháp nên lưu ý. Khi bạn hiểu và tuân thủ các nguyên tắc bàn ăn theo văn hóa Pháp không chỉ giúp bạn hòa nhập tốt hơn mà còn thể hiện sự tinh tế và lịch thiệp trong môi trường quốc tế. Nếu bạn đang hoặc sắp là du học sinh Pháp, thì đừng quên đón đọc các bài viết thú vị khác về nước Pháp tại blog nhà JPF nhé!
Tham khảo: Danh mục khoá học tiếng Pháp tại JPF
Vui lòng xoay dọc màn hình để có trải nghiệm tốt nhất
